Hàng không An toàn điều hành bay
Sự cố hạ tầng viễn thông khiến Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) dừng cất cánh trên toàn quốc hơn 4 giờ. Từ bài học này, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) rà soát hạ tầng dự phòng, quản trị an toàn, an ninh mạng và lộ trình chuyển đổi số.
Sự cố tại Mỹ cho thấy hệ thống dự phòng cần độc lập thực chất, còn giám sát kỹ thuật phải theo dõi cả độ chính xác của dữ liệu. VATM đang triển khai các lớp giải pháp về hạ tầng, an toàn khai thác, an ninh mạng và chuyển đổi số để hạn chế nguy cơ gián đoạn.
Sự cố làm gián đoạn hàng không trên diện rộng
Ngày 13/11 theo giờ Mỹ, FAA ban hành lệnh dừng cất cánh trên toàn quốc trong hơn 4 giờ do sự cố hạ tầng viễn thông tại các trung tâm kiểm soát đường dài. Số liệu Flightradar24 do Reuters dẫn lại cho biết hơn 4.700 chuyến bị hủy, khoảng 10.000 chuyến bị chậm trong ngày; khoảng 700 chuyến của ngày hôm sau cũng bị hủy trước.
Một số sân bay lớn gần hết chỗ đỗ, nhiều tàu bay phải chuyển hướng và NAV Canada chuẩn bị phương án hỗ trợ. Với các nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay, sự cố là lời nhắc về độ tin cậy của hệ thống thông tin, dẫn đường, giám sát (CNS), nhất là khi công nghệ đang chuyển đổi.
Dự phòng phải độc lập từ đường truyền đến thiết bị
VATM xác định đường truyền chính và đường dự phòng chỉ tạo thành lớp bảo vệ hữu hiệu khi không dùng chung tuyến cáp, thiết bị chuyển mạch hoặc cùng một thế hệ công nghệ. Phương án nhiều lớp cho hệ thống CNS kết hợp mạng cáp quang với mạng vệ tinh VSAT dùng riêng; tính độc lập của tuyến truyền dẫn, thiết bị và nhà cung cấp được rà soát định kỳ.
Nguyên tắc: không dùng chung tuyến cáp, thiết bị chuyển mạch hoặc cùng một thế hệ công nghệ.
Ở hạ tầng cốt lõi, VATM đã thay thế 10 hệ thống radar thế hệ mới, nâng cấp Trung tâm Kiểm soát đường dài Hồ Chí Minh sau hơn 20 năm khai thác, đồng thời kiểm soát việc chuyển đổi hệ thống quản lý không lưu từ EuroCat-X sang ManagAir. Hệ thống tại Trung tâm Kiểm soát đường dài Hà Nội dự kiến được đầu tư thay thế trong giai đoạn 2025–2030.
Quản trị an toàn và điều tiết luồng không lưu
Trong giai đoạn chuyển đổi công nghệ, khi thiết bị cũ và mới vận hành song song, các đợt cập nhật phần mềm và mạng lưới phải được đánh giá rủi ro, thử nghiệm song song và chuẩn bị phương án quay lui. Quy trình quản lý thay đổi thuộc hệ thống quản lý an toàn (SMS) theo chuẩn ICAO đã được vận hành từ năm 2013 và đang được nâng cấp theo bộ tiêu chuẩn SoE của CANSO.
Trung tâm Quản lý luồng không lưu duy trì trực 24/7, sử dụng công cụ ATFM đa tầng để điều chỉnh phân khu, giờ cất cánh và đường bay; đồng thời phối hợp luồng xuyên biên giới qua cơ chế RECOM. Việc chuẩn hóa 640 phương thức bay PBN góp phần giảm tải vùng trời và giảm thời gian bay chờ từ 5–7%.
Các tình huống mất liên lạc, mất giám sát đồng thời tại nhiều cơ sở được đưa vào diễn tập định kỳ. Chương trình còn gắn với quản lý hiệu suất con người, quản lý rủi ro mệt mỏi cho kiểm soát viên không lưu và số hóa quy trình an toàn phòng cháy, chữa cháy tại các cơ sở trọng yếu cấp A.
An ninh mạng được bảo vệ theo nhiều lớp
Do hệ thống thông tin bảo đảm hoạt động bay thuộc danh mục hệ thống thông tin quan trọng quốc gia, VATM tích hợp quản trị rủi ro an ninh mạng vào hệ thống quản lý an toàn và duy trì thế trận phòng thủ nhiều lớp.
Chuyển đổi số đi cùng thử nghiệm và kiểm soát an toàn
Giai đoạn 2026–2030, VATM triển khai 10 chương trình, đề án trọng điểm, hướng tới mô hình quản lý luồng không lưu dựa trên dữ liệu. Trọng tâm gồm hệ thống trao đổi thông tin diện rộng SWIM, trao đổi dữ liệu chuyến bay FF-ICE, thoại điều hành trên nền IP (VoIP-ATC) và Trung tâm điều hành mạng số (Digital NOC).
Các hướng triển khai khác: phối hợp ra quyết định tại sân bay (A-CDM), số hóa thông tin hàng không và khí tượng, đài kiểm soát không lưu từ xa, mô phỏng đào tạo theo năng lực (CBTA).
Ứng dụng AI: nghiên cứu hỗ trợ bảo trì dự báo, quản lý luồng không lưu và ra quyết định; việc triển khai theo từng bước, có thử nghiệm song song và đánh giá an toàn trước khi mở rộng.
VATM đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay số hàng đầu khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Theo dõi tin mới về sân bay, hãng bay và hành trình của bạn.
Khám phá IFLYNguồn: Báo Xây dựng · Biển Ngọc
